Primeira comunión

Isto contoumo Luisiño Cardemil Sampaio —que bo rapaz, tan triste— o primeiro ano de Istituto, cando nos fixemos amigos. Seguímolo sendo até que morreu —cursabamos terceiro— un día que latou as crases i afogouse no río, frente a Peliquín. Ninguén soupo como foi pois ninguén o viu, que aínda non era tempo de escapármonos pra ir nadar no río.

«Iamos á doutrina todas as tardes, xa dende comenzo de maio; non á catequesis, á doutrina pra nos proparar. Don Raimundiño era quen nos istruía, con falas máis de pra si que pra nós; apaixoado como si nos amosase os perigros certos que había darredor e que nos podían coller en calisquer istante, só con nos mover; ou sin nos mover, só con pensar. Acendíanselle os ollos ou entornaba as perfebas como si vise pra dentro, como si acorase cunha visión; ou púñase escorido atal un morto, ou roxo como un peneque. Nin se daba conta de que nos remexiamos, falabamos e comiamos cousas que levabamos nos petos do pantalón.

Eu ouvir ouvía ben o que decía, e podía repetir as verbas: pecado venial, eucaristía, estado de gracia; pro non as entendía ben. E si de comenzo as entendía, canto máis falaba menos as entendía. En troque entendía moi ben os contos que nos botaba pra axudármonos a entendelo. Aquil dun home que voltou do Purgatorio (onde estaba por non ter cumprido co preceuto) a convencer a un seu irmao que non acreditaba en Deus porque, decía don Raimundiño, non facía máis que lere nos libros, día e noite, decote lendo neles. Imitaba tan ben a voce abraiante do aparecido i a desvergoñada e tranquía do outro, que nos facía rir:

—Vaite de eí, que non eres meu irmao, nin estás eí, aínda que o figures.

—¿Onde estou?

—Na miña imaxinación, como todas as cousas —entón foi o morto i escachou dunha pancada o fanal onde tiñan a Santisma Virxe.

—¿Isto faino a túa imaxinación?

—Hai forzas segredas, forzas físicas…

—Víñente avisar; agora fai o que che pete.

E, coa mesma, fórase; mellor dito, esborrallouse como si fose de po.

Á mañá seguinte, o fanal seguía escachado; e, a máis, no velador grande que tiñan no meio da saa, que era de lousa de mármore, estaba a marca da mao do morto na pedra derretida, queimada no logar da pousadela.

Tamén nos contaba o do xudeo que comulgaba pra quedar ben cos veciños e que non lle fechasen a tenda. Pro marmurábase que era por falsía e que non gardaba aúno na noite denanterior. Tamén se dixo que mordía o corpo do Noso Señor pra se vengar e pra seguilo matando. Un día de Pascua, fora a comulgar, i ó morder o corpo do Noso Señor, enchéuselle a boca de sangue e como era tanta que non lle daba tempo a engolila, púxose a chuspila por toda a eirexa; pro, con todo, abafou e morreu. E como era no tempo en que se queimaba á xente pra salvarlle a ialma, e xa non lla podían salvar porque xa morrera, queimáronlle o corpo.

Contábanos moitas destas cousas don Raimundiño, e púñase corado e batía as maos como si as estivese vendo. I eu seguía véndoas moito dempois i entrábanme no sono.

Todo canto decía pra nos proparar somellábame conforme, menos o aúno; que si un manxaba algo, anque fose unha frangulla, dende a meia noite, xa se tiña de condanar pra sempre. A min púñame moito medo que chegase aquel día e poderme condanar sin me dar conta.

Eu andaba decote rillando algo, chicolate, mazás, cousas que pillaba na cociña, que non era de fame senón que tiña ese vezo de andar roendo cousas. Tamén somellábame que un podería morrer de fame, tanto tempo sin meter nada no corpo. A min facíanme deitar co toque da retreta do coartel, que era ás nove, e tería que apandar coa fame até a misa de comumión. Craro está que as había cedo, pro á figureira da miña tía Ermitas —xa nolo tiña dito— metéraselle na chola que tiña que ser na das once, en Santa Eufemia, que era o do señorío.

Conque chegou a mañá de Corpus. Espertei coa prima da Catedral, que tocaba de seis a sete, sin parar, enriba do noso tellado. Coasi nunca a sentía pro aquela vece espertoume ás primeiras badaladas.

Xa ó abrir os ollos, sentín tanta fame que somellaba írense a furar as tripas, i eso que na cea enchérame deica que non me coupo máis, que até tiven gañas de trousar, pro non trousei. Nunca tivera tanta fame; nunca tiña moita fame de mañá ó me erguer, que hastra me rifaban pra que lle botase pan ó leite do almorzo; pro aquela vece si.

Na víspora chegaran nosos parentes de Castrelo, os primos Resende, coa súa filla. Decote viñan a pasar o Corpus con nós e traguíannos viño tostado, licor café e boas lambetadas que facía a prima Dosinda. Ó me espertar, xa comenzara o rebumbio que se forma nas casas cando hai forasteiros.

Eu estaba quedo e non me quería erguer por si me viña a tentación. Un pouco denantes das nove entrou a Claudina, igoal que todos os días de festa, que me daban o desaúno no leito. Traguía o chicolate fumetando nunha bandexa, arrodeado de anacos dunha tarta de améndoas que trouxeran os primos. Eu xa lle botara o ollo cando desfixeran os paquetes, i enrabechárame polo baixo cando lles ouvín decir que era pra mañá, que non me ía tocar ren porque eramos moitos i a tarta era pequena.

A Claudina deprocatouse do que ía facer, no mesmo istante de pousar a bandexa, e sortiu chiando como si fuxise do demo, i aínda lle puden berrar «gárdame unha pouca pra dempois».

O arrecendo do demo do chicolate quedou aboiando, e non me daba tempo pra enviar o escupe que me viña do fondo da gorxa e dos recantos da boca, igoal que o sangue no conto do xudeo; polo cuio aínda me viñeron gañas de chorar, pro non chorei.

Dalí a pouco, chegou a miña tía Ermitas, moi ben fardada, ulinte, nervosa, miudiña, coa súa face de bruxa moza, coa súa face de coitelo limpo, co aquil perfil que sempre semellaba írese a entalar en algo; os olliños brilantes, mouros de teixón… A tía Ermitas abraiábame decote cos seus agarimos de solteira; decote a sobar en min como un castigo.

—¡Ai, meu santiño, aínda no leito! Érguete, gandulo… ¡Que xeito de agardares a Deus!

Botouse enriba de min e bicoume cos ulidos i os entredoses, coas cadeas e cos dixes, coas risas e coas verbas, todo remexido, buligado, sin dar lecer, como si fose moitas.

—Ven de seguida. Acabo de chegar. Aínda non vin ós primos. Vas a ver o máis majo de todos. Voulle dar unha planchadela ós pantalós. ¡Ai, meu rei…! Sor Exenta bordouche a fita, toda de canutillo de ouro, xa a vas ver. Ven axiña. ¡Hui o meu caravel…!

Puxen os pantalós vellos i a camisa e funme lavar. Pro entrou miña tía e mais a Claudia que traguía a tina coa esponxa. Eu esquecérame porque non era domingo. Todo con moita presa, con berriños, con ordes, con pulos, como si estivese ardendo a casa, como si eu non fora fillo da miña nai.

A miña nai fitaba con ollos tenros pró traxe de marino, estarricado no sofá, coas pernas abertas i a gorra enriba, como si estivese morto. Bicoume na tempa e amosoume a fita garnida por Sor Exenta, cun cáliz de ouro, cos fleques de ouro i enriba unha hostia cunha cruce, a hostia de seda branca e a cruce de seda vermella, todo moi campante. Dempois peiteoume e rizoume o tupé i as patillas coas tenallas que a Claudina traguía da cociña quentes, dándolle reviravoltas. Nunha desas queimoume na orella i eu berrei e mi madre bicoume no ponto da queimadela.

Cando estaba finando, entraron os parentes de Castrelo xa proparados pra saíren e díronme bicos. A nena, algo mais nova do que eu, aínda viña comendo un anaco da tarta e díxome «¿queres?», i eu díxenlle que non podía. Fóronse de contado a papar misas, que as apañaban todas, cinco ou seis, denantes da función maor na Catedral, como si quixeran levar pra todo o ano, ou como si as de Castrelo non fosen tan boas.

A tía Ermitas quíxome botar polvos nas meixelas i a miña nai díxolle que non, que xa non debera darme o prefume que me diu pró baño, que eu puxérame todo o frasco e fedía que alcatreaba. I era verdade, que coa raiba botei todo por enriba, que até me proera como lume a regañeta, e tamén a entreperna e no bico da pirinola.

A miña nai i a miña tía puxéronse a disputar porque a miña nai quería unhas cousas i a tía outras. Poño por caso, a miña tía quería que eu levase o rosario de ouro portugués i adoas de nacre que fora da miña avoa e que pesaba un ferrado. I a miña nai decía que somellante aparello non era cousa pra levar un cativo. A miña tía trouxera un cirio enrizado, moi belido, era verdade, até con bolboretiñas de cera, pro moi groso e de máis do meu altor. I a miña nai decíalle que as velas do altor da persoa eran prós «ofercidos», por mágoas e pecados, e non prós nenos de primeira comunión. A miña tía quixo que eu levase un feixiño de lilios brancos que fora a procurar, moi cedo, ó xardín da súa amiga a marquesa de Leis. I a miña nai respondeulle que eu non era unha nena e que somentes tiña dúas maos pra levar a vela i o devocionario, e que si quería que levase algo nos dentes.

Ceibes da presencia dos primos, que eran tan ordeados, todos tres, que endexamais erguían a voce, nin xiquera a rapaceta, a miña nai i a miña tía foran erguendo o galo, i agora berraban tanto que Claudina chegou co algareio e non se estreveu a pasar da porta.

Pro cando máis berrou a miña tía foi cando lle dixen (estaba moi alritado coa fame) que non me daba a gaña de que me puxera o traxe tan cedo, e que non, e que non. Mi madre tamén llo asegundou con mores razós: que se me ía a enrugar, que era de sarga de lá e que me tiña que dar moito calor; e aínda máis, polo cuio de non estar afeito ós pantalós longos, que era a primeira vece que os puña.

A miña tía, coa rancuna e cos ciumes, puñérase roxa como un pemento e furábanos cos ollos de teixón, aínda máis brilantes co asaño, e foise a chorar á saleta; que aínda, ó saír, coasi arrinca un cortinón.

A miña nai chamou á Claudia e fóronse xuntas a dispor na cociña. Eu ouvía os saloucos da tía Ermitas na saleta, i ollaba con carraxe pró fato de marino, estarricado no sofá como si durmise.

Cando me asomei á fiestra, dinme conta de que se me fora a fame. Fóraseme e arrepente, como si xa tivera comido, como si endexamais houbera tido apetite.

Pasaban pola rúa as nenas i os rapaces das primeiras misas de comunión, nas parroquias, i ouvíase o chiar dos zapatos novos; e tamén me chegaba o arrecendo das augas de olor, das azucenas e hastra me somellaba que o do incenso. Ían polo sol, ledos e seriosos, coas nais á beira. De tanto fitalos, sin desapartar os ollos diles, ás veces cotenaban nos seixos rondos que formaban a banda central da nosa rúa, e parábanse a coller un istantiño o pé mancado.

Algús conecidos, saudábanme silenciosos e tesos, erguendo o sebrecello, menos a pispirela dos Alesbán que me berrou «¿vienes?», i eu respondinlle, «después», que aínda a nai a endereitou dun arrempuxón pra que collese de novo a compostura.

Eu sentía oca a cabeza i unha grande impacencia, sin saber por que.

Remexendo, sin me dare conta, nos petos do pantalón, decote ateigados de cousas, os dedos pillaron unha castaña seca, e púxenme a roer nela até que a finei. Dempois senteime na butaquiña de bolras, onde mi madre cosía, e quedeime adurmentado. Polo meio da sonequeira, figuróuseme que entraban e saían as mulleres, a modo, pra deixarme durmir.

Espertoume a miña nai, i entre ela e mais a tía puxéronse a me vestir. Eu ollábame no espello; como estaba tapado con tul polas moscas, víame de lonxe; e como estaba incrinado, víame como dende un balcón.

Voltaron os parentes de Castrelo e dixeron que estaba «precioso, precioso», e bicáronme todos tres, pro con moita cortesía, coasi sin me tocar. A tía ollaba pra min sin decir ren e solbía algo que lle baixaba polo nariz. A miña nai puxo o vestido morado e saímos.

Os veciños, dende os balcós, facíanme parar e darme volta pra ollárenme ben. As de Bobillo berraron, dende o terceiro, por entremeio dos xeráneos: «monísimo, caprichosísimo», i a tía Ermitas acenoulles coa antuca, e díxolles: «favor que nos hacéis».

Santa Eufemia estaba ateigada e coidei que me ía a marear. Dempois, todo foi moi a dispacio como pasa nas misas cantadas.

Don Raimundiño, botou un sermón longuísimo e puxo a pan pidir ós da escola laica, que moitos dixeron que non viña ó caso. Facía tal calor que eu sentía a vela derretérseme na mao.

Cando a tía me colleu do brazo pra levarme perto do altar, estaba tan desacougado que até se me enfriaban os pés. Eu ía pensándoo todo: que non lle tiña que tocar cos dentes; que a tiña que engolir adispacio, agarimosamente; que si se me apegaba, a soparase sin a rachar…

Como si quixese proparar a boca, ía pró altar remexendo coa língoa nela. Mesmo ó axoenllarme, chupei co alento na moa furada e saíu un anaquiño de castaña seca e quedoume na ponta da lingoa como si ardese. Esquecérame…

Tremaba e suaba e non sabía que facer, pois xa estaba chegando don Eusebio, que era quen daba a comunión; quedou un istantiño coa hostia apreixada en dous dedos frente á miña boca pechada. Olloume con susto e repetiu as verbas como si me rifase. Abrín a boca e comulguei…

Deixe uma resposta

O seu endereço de email não será publicado. Campos obrigatórios marcados com *