O salvamento

Dos irmaos que miña nai tiña nas Américas, o único que voltou foi o tío Ramón; voltou tres veces. Eu só me lembro ben da derradeira, das outras non porque era moi pequeno.

A min non me gostaba ren. A min non me gostaban os que viñan das Américas, e máis si traguían cartos. Os que voltaban sin iles, andaban por alí aloleados, submisos; e, si a mau viña, aínda recobraban dapouco o natural que tiveran cando se foran. Os outros, ó que somellaba, non tiñan cura. A min parecíanme uns manifates vaidosos, cheios de vento, ademais de aqueles modiños solermos i o falar amullerado. Non sabían máis que botar por ela e facer comparanzas de todo, como si viñeran do paradiso e nós estiveramos no esterco. Si tiñan cartos, que ó mellor tantos non eran, gastábase máis en agasallalos que o que iles daban de si.

Había algunhas difrencias. Os que viñan das terras quentes, eran máis sinxelos e coñistas; non se coidaban tanto da roupa; runfaban coas moedas de ouro nos mostradores das tabernas; ríanse con moita franqueza; axuntábanse coa mozarría do seu tempo e ían ás feiras a comer o pulpo.

Os das outras Américas, atal o meu tío, eratt uns cutres, axustábano todo, aínda que fose mercar unha ducia de fatós, como si alí fosemos uns caloteiros que estiveramos agardando por iles pra roubalos… E dempois as súas donas, cheias de arruallo, cobertas de enfeitos, abafadas de pilicas anque fixese calor, somellando estar sempre cansas…

O meu tío Ramón non abría o peteiro máis que pra se alaudar, como si il só fixera todo canto quedaba feito nas Américas; anque, o que eu sabía era que tiña unha empresa pra limpar as cañerías das casas.

Tamén me amolaba moito a súa fachenda en se arranxar. Erguíase do leito xa pranchadiño, coa roupa de cote sin un lixo, o chapeu arrequintado pra atrás, os zapatos de charol, arrecendente a prefume, o pano de seda saíndolle un palmo do peto, algús días facíase a barba dúas veces… E non apeaba o bastón (tiña catro ou cinco) nin pra mexar.

A min dábame raiba aquel fardárese de mozo señorit, que non lle acaía ben ós seus anos (nin ó seu bandullo, que o trouxera moi comprido) e que facía rir á xente, que até disque que no Casino lle levaban a conta das cravatas.

O único que me daba pena dil eran dúas mágoas que levaba, a segredo, no peito: que o seu fillo americán nunca acadara titulárese de doctor e que, na outra ocasión que alí estivo, quixo entrar no Casino de Caballeros, e botárono moi finamente.

Tamén me amocaba moito que se rise dos cregos. Nós riámonos de algúns que o merecían. Pro il ríase de todos con tal que fosen cregos; e tamén das monxas e dos frades, dos que nós non tiñamos modo de nos rir, porque todos eran igoaes. Tamén falaba mal dos santos e do Noso Señor. Falaba mal dil con moita confianza, como si o houbese tratado, como si fose un cacique cobizoso, cheio de falsía, dos que coneciamos. Ademais decía que todo aquelo (o ceio i o inferno) eran panxolas pra vellas.

Pro o que máis me empecía era que viñese ó meu cabán a remexerme nos libros i a quedárese de mómaro, horas e horas, lendo niles; e como mentras lía abaneaba unha perna, non me deixaba fixar o sentido. Louvaba moito que eu lle adicase tanto tempo ó estudo (porque me gostaba, non porque me mandase ninguén). E unha vece díxome:

—Así se fai, Pedriño, así se fai… Xa ouvín que sacas as mellores notas no Istituto. ¿Xa andas no quinto, non?

—Por eí, por eí…

—¿No quinto ou no sesto?

—Finei o quinto e preparo o sesto.

—¿E que pensas ser?

—Derviche.

Non entendeu, pro como nunca daba o brazo a torcer, seguiu baduando.

—O que sexa… Pro matemáticas ¿eh?, moitas matemáticas. Todo o demais é botar a perder o tempo. Sin matemáticas non hai porvir… Si eu fixen algo nas Américas, foi polas matemáticas que alí adeprendín. Eiquí non ensinaban máis que a rezar e isas vellices da historia que non lle importan a ninguén. Ti saberás matemáticas, sopoño…

—Non moitas (eran o que mellor se me daba).

—Vouche a pór un problema. É de intrés composto, xa cho aviso. A vere si o sacas.

—Si cadra, non.

Foi ó pizarrón que eu tiña alí, e trazou, con boa escritura, un problema de ren.

Sin me erguer de onde estaba díxenlle o resultado. Abraiouse unha miga, non moito, porque decote estaba moi sóber si.

—¡Vaia home, que o fas ben…! Ponme un a min, a ver si acerto.

Púxenlle unha ecuación de segundo grado.

—¿E iso que é?

—Matemáticas.

A seguido desenroleina, cun aquel agabancioso, pra finar de amolalo.

—Moi ben, moi ben… Destas ou das outras, o importante é ter moitas matemáticas.

—Tamén hai que saber outras cousas, tío.

—Sin matemáticas, nas Américas non se fai ren.

—Pro eu non estou nas Américas.

—Quen sabe, quen sabe…

O meu tío baduaba moito, sempre a falar; co aquil modiño solermo i esbaradizo, non facía máis que baduar. A miña nai deixábao enfeitarse coa súa propia leria; non lle respondía, coido que nin o ouvía. Pro o meu pai, tíñaas tesas con il. Unha vece chamoulle lambón, i outra díxolle que porque non ía á escola de noite si as súas angueiras americás non lle consentían ir no día. Decíalle moitas distas cousas. Pro cando o meu pai, dempois de razonarlle moito, se anoxaba de veras, o tío achantábase e saía da casa botándose a rir, porque máis ben era covarde.

A min fitábame de arriba a abaixo e falábame como dende un púlpito. Si estaba de bo xenio, sorríame e chamábame «pibe» ou «ñato». Cada vece que me chamaba pibe ou ñato, eu decía «merda», prós meus adentros, porque me somellaban alcumes de cas.

Cando me pillaba por alí sin ter que facer, levábame a paseiar pola carretera da Granxa. Eu consentía á forza, pra non disgostar á miña nai. Volvíame tolo a falar das grandezas de«aquil país», no que, polo visto, collía o noso unha cheia de veces; somentes o camposanto da capital, era meirande que toda Auria cos arredores, i había que o percorrer en automóbil.

Tamén me doía que naquelas camiñatas tan longas non nos meteramos nunca nunha taberna a merendar, porque disque padecía do estómago; cuio era verdade porque tiña a mesa estercada de remedios e bebía auga de Verín. Asimade, notara eu que os que viñan de aquelas partes das Américas, coasi todos padecían de calquera cousa, e aínda máis as mulleres, decote a laiárense do fígado i a falar de operaciós. Os da Habana, anque eran máis secos e louridos, coasi murchos, polo que se vía non lles doían tantas cousas; manxaban como sabañós e convidaban a beber viño nas tabernas i as copas no café. Polo menos a min o pai do Chanquiñas convidárame a peixes fritos, con pementos, na feira do Bellao, i o fillo da Viúva Verde, cunha boa posta de carne, na taberna da Manoela do Lago…

Xa levabamos máis de dúas horas camiñando i o meu tío seguía a falar:

—Alá hai tantas vacas que todas xuntas non caberían nesta terra. Hai unhas vinte ou trinta por cada un de nós.

—¿E pra que queren tantas?

—Pra vendelas, hom. Ó vendelas chámaselle esportación. Espórtanse milleiros cada día, nos barcos.

Eu figurábame ás probes vacas, unhas enriba das outras, acuguladas nos navíos.

—¿E quen coida de tanto gado, e como fan pra porlle nome a tantas vacas?

—¡Olla que sodes inorantes! Non as coida ninguén, nascen a eito nas campañas e non precisan de nome. Cando medran, van i axúntanse, e liscan prá esportación. Pro aquelas son vacas, non istes coiros.

Acenou co bastón pra unha xunta de vermellas que andaban xunguidas, traballando nun eido. A muller que as levaba coidou que era por ela e berroulle:

—¿Oférceselle algo?

O tío non respondeu e seguiu:

—Que atraso, señor, que atraso.

Tamén falaba da libertade, era unha das súas teimas, como si nós estiveramos na cadea. Libertade por eiquí, libertade por alá, libertade por acolá… Non se podía aturar tanta libertade; somellaba tamén cousa de esportación.

—De tal modo que aló fan o que lles peta.

—Asegún, asegún… Eiquí é onde facedes o que vos sae dos… —engadiu, de mal xenio e perdendo os modos—. Onte non apeguei ollo coa gallifada que armaron uns pándigos, toda a noite, na taberna do Narizán. Iso non é libertade, iso é libertinaxe —rematou con runfadela oratoria.

—Moi ben dito, moi novo.

Cerciorouse de que tiña a cravata no seu sitio e seguiu:

—Tamén co istes municipás… ¿Quen lles vai a ter medo? Aló píllante e lévante, e non hai tutía. E si te arrepós, férranche un mocazo na testa e vas parar ó xuez. Chamámoslle desacato, na lingoa do país.

—¿Desacato?

—Desacato. Unha vece estiven un mes longo sin saber do meu fillo. O larchán metérase nun desacato, por mor da política. Custoume unha manchea de pesos convencer ó ispeitor… E iso que non chegou ó xuez…

—¡Vaia coa libertade!

—A libertade é pra outras cousas. Aló, poño por caso, non hai reises, i os cregos non saen das eirexas…

—Probiños…

—E cada un pensa o que lle parez.

—Eiquí tamén.

—¡Non digas parvadas!

—¿E quen sabe o que cada un pensa? ¿Sabe arastora o que estou a pensar de vostede?

Arrofouse de volta e ceibou:

—Aló os rapaces non responden dise xeito ás persoas maores.

—Eiquí, si.

—Eso é unha falla de respeto.

—Disimule.

Calouse un anaquiño, logo voltou ás andadas, falando ben «de alá» e mal do que iamos vendo; poñendo chatas, facendo comparanzas: os rapaces descalzos, a terra que se perdía con marcos e valados, as campás das eirexas, os carros de bois… até que me volvín a amocar e díxenlle:

—¿Entón pra que vén? Eu si estivese aló non voltaría, como non voltaron o tío Edesio i o tío Remixio.

—Porque aquiles lacazás non fixeron un carto… Non volta o que non pode…

Púxoselle unha face chota, grave, que me chamou a atención. Logo seguiu, como falando pra si.

—Ista é cousa. Un quer facer cartos pra voltar e cando os ten, xa non pode; a familia, os negocios; sóber todo os fillos, ¡ai, os fillos! Xa non se é de eiquí nin de aló. E si non se fan cartos, aínda é pior porque se perde tamén a espranza. Moitos morren diso…

—De tal modo que non se pode deixar de pensar na volta…

—Non. É tremendo, é como unha maldición, por moito que se faga, que se diga…

O tío Ramón camiñou un bo anaco en silencio, ollando ó lonxe, chimpando as pedriñas da carretera coa ponta do bastón. Somellaba outro embaixo da roupa alleeira, dos modos precavidos, da fala escorregante. Foi a primeira vece que o tomei ó serio.

Poucos días antes de voltar pra América, convidounos á romería dos Gozos. De comenzo andivo moi espetado, de eiquí pra aló, na compaña da dona, ollando con moita prosma pra todo, como si andiveran por un museo: os ofercidos, a puxa das andas, os moinantes, as pulpeiras… Non sacou o chapeu cando pasou a procesión. Como acenaba co bastón pra os santos que pasaban, un paisano díxolle que por que non o metía no… Ficou abraiado cando o xílgaro da sorte «del pajarito» sacou un papel que decía: «Sus mayores disgustos son por un hijo. Hará pronto un largo viaje».

Á hora da merenda fóiselle indo o artificio; manxou e bebeu como un heroi, esquecéronselle as agruras, falou na lingoa do país…

—Ramón, vaiche a doer o estómago —decíalle miña nai.

—Non vai sere tan desagradecida a Virxe…

Dempois, xa entrada a tarde, bailou ó solto (moi mal), emborcallouse na herba, botou aturuxos e ouvinlle decir unha cheia de veces: «ista si que é vida». Finou coasi peneque…

Ó día seguinte, amosaba un aquel pesaroso, e volveu á súa fachenda i ó seu falar esvaradizo. Ós comentarios da lobada da víspera, respondía movendo a cabeza, como quen se arrepinte dunha tolaxada.

Nos derradeiros días, non se afastaba de min. Ouvíame falar e disputar coas persoas maores (eu, de rapaz, era o demo), i escapábanselle verbas de orgulo, de agreemento, decindo pra os demais: «¿Que tal, que tal?», como si eu fose feitura dil: «ten pasta, ten pasta…», como si me estivera tasando. Cos outros sobriños, no facía ren disto.

Eu sabía que me tiña botado o ollo pra me levar ás Américas e meterme nas súas falcatruadas.

Cando se foi, regaloume un relox, unha bufariña de neo, que guindei de seguida.

Nas cartas á miña nai, trataba moito de min, coasi todo, i ó meu pai dáballe moito anoxo.

Eu tiña collida a determinación de non ir ás Américas. Non por nada, senón por medo de trocarme, no tempo, nun dos que volvían, que talmente somellaban homes de outro mundo; máis difrentes de nós que os mesmos estranxeiros; co aquil atesamento, aquila superioridade, aquil comparar, e baduar de todo o que non entendían… E dempois, aquela terra tan iñorme, aquiles camposantos como vilas, as vacas acuguladas nos navíos, os municipás a fungueirazos coa xente…

Cando romatei o bachilerato, escribiulle á miña nai chamándome. Mandou un paxase de terceira. Preguntáronme meus pais. Dixen que non. Miña nai dixo que era un desaire, e que se lle contestase que xa veriamos pra máis adiante. Eu dixen que pra nunca.

Meu pai, desquitándose, púxolle unha carta, devolvéndolle o pasaxe, que finaba eisí: «E non é do caso que o meu fillo, que dentro do que nós podemos, endexamais fixo vida de segunda, teña que dar comenzo a ise porvir que tan abondoso pintas, facendo vida de terceira».

Meu pai tiña talento. Eu pelexei moito con il, pro nunca dubidei do seu talento. A proba é que pasaron os anos e non me fun a par do meu tío, a facerme rico limpándolle as cañerías ós americáns, a falar de libertade coa ialma encadeada pra decote, sin remedio…

Miña nai aínda amolecía lendo algunhas cartas. Meu pai, nunca. As nais son moi boas, pro pensan en demasía no noso porvir. Moitas veces, a forza de pensar tanto no noso porvir, déixannos sin presente.

Deixe uma resposta

O seu endereço de email não será publicado. Campos obrigatórios marcados com *