O estreno

Tivo que ser no día do Corpus; unha mañá do día de Corpus, nas que se campa coa roupa nova i as almas da xente moza se estrenan tamén por algún canto aínda non encetado.

Son —eran— mañás en que o ceio chega a Auria difrente de todos os ceios do ano; nas que o ceio i a vila, na boca do vrau, casan nun confiado intre que non se voltará a repetir en todos os ceios do ano por ledos que veñan.

Non se sabe ben si é o ceio o que peneira encol da vila o escintileo lizgairo que anova o corazón, ou si a terra i a xente trocan a condición do ceio nun relanzo breve de espranza misteriosa, de agardada solpresa.

Foi aquela mañá de ceio dourado, ceibe, arrecendente a frores, a pólvora, a viño; navegando por vagaxeiras nubes que se fan e desfán: gasas, fumos lenes, ronseles preguiceiros, adornos ociosos da festa, brinquedos no celeste vagantío.

As gaitas de fina leria verdeñá, en non se sabe onde, invisibles; no ar, nos cantós, nas rúas afundidas, zumegando das pedras vedreiras resgatadas do seu estar de séculos, convidadas a danza e rexouba.

Tamén as valentes músicas alleas —«dianas e alboradas»— no máis cedo da vila, i o chegar abrenteiro dos aldeás, en moitedume, troupeleio, cheiro montesío e doce pasmo, polas lousas da cibdade, postas a latricar de outro xeito, con verbas insólitas, agradecidas.

Avanta polas fiestras i entra nas moradías o espacio, fremente de signos novos, de voces misturadas, de risas, estalos, campaíñas.

I o sol encirrante, avisando, chamando, acenando que o Corpus brincou do ostentoiro, fuxiu do sagrario i anda polas rúas reloucante, no brilo dos ollos, no súpeto vivir da xente, nas azas das anduriñas, que pasan a rentes como ramos fuxidíos, guirlandas coalladas un ponto no susto das bombas de palenque.

Cando non puiden aturar máis e me botei á rúa, as campás da catedral, enriba do meu tellado, despenábanse a cachón, derrubábanse polos ancos da torre, todas xuntas, mestas, arreguizando o ar, tremándome nos dentes, enchéndome o peito (nunca se ouvía eisí) coa burbulla crecente do anceio, do gozo.

Botei a andar, coa ledicia de non ire a ningures, porque somentes saír á doce aperta das rúas, faiscantes, ateigadas, anovadas, era xa chegar.

Non pesaba ren dentro do traxe, aínda ulindo a prancha, acompasado polo cri cri das botinas, tamén de estreno (non podía dar pasada sin ollalas) i o plin plan do pantalón longo nos artellos, i en todo o corpo o deleito, quizais unha migalla triste, de levalo por vece primeira, logo de telo tanto arelado, i o gosto agredoce de ter dezasete anos, xa sin volta…

Vina na Praza Maor. Nin daquela ni dempois, reparei tanto en ninguén. Levaba unha grande pamela con mapoulas de raso, cereixas de vidro, longa brida. Era branca, moi loira, curta de narís, os ollos gazos; beizos grosos, pálidos.

Camiñaba coasi sin pousar, atal si esvarase sóber dos zapatiños coor limón; a saia verde murcho; branca e chambra, broslada de tonos lixeiros, asallosos; luvas amarelas; as maus entretidas en acenos pra o lonxe, asinalando, ou no revoar gracioso do abano.

Andaba na compaña dunha dona, non vella, tamén lanzal, espilida, moi outa, traxeada de escuro, cheia de alfaias; chapeu pequeno, de veludo, cabelos roibos-grises, ensarillados e curtos; a sombrilla ó ombreiro i un veo de tul tapándolle a face recollido na barbela.

De seguida dábase un conta que non eran dalí (conecíaas todas, no souril das figuras, na roupa, no desenleio dos modos, no ollar franco, direito; naquel tripar rexo da señora e no andar da rapaceta, lene, solevado.

Non, non eran dalí; non eran somellantes ás babiolas do noso pobo, coa súa bastura de pés, o seu ollar esguellado, de falsía, aínda que rensexen coas gañas de abesullar pra todos.

Nin eran tampouco das señoritas comarcaes, zoupeirentas, que chegaban ós festexos fardadas de toleironas, coas coores rechamantes das costureiras vilegas atrasadas de figurís; que camiñaban abambeando a testa pra adiante e pra atrás, como as bestas alarbias e solenes do landó de Su Ilustrísima.

Sortía da nena, que pouca máis que nena era, calisquera cousa de distinto, de limpo e seguro, e tamén de sobranceiro i atricador, que atraguía e ademiraba sin noxar; ó revés: tal contrasta, era quizais o que dela máis engadaba. E aquil andar, dunha a outra ponta do pé, como si beilase…

Eu non me fartaba de mirala, erguida, cheíña do peito, sorrinte decote, ollando sin receio, doándose coa gracia noviña dun froito na ponla.

Ás veces, escachaban as dúas nunha gargallada repentina que alporizaba o xesto pousón das donas locaes, coas que se cruzaban, e provocaban o risiño parvo das súas fillas, tras dos abanos.

Xa non me puiden desapartar; non puiden, non. Seguina todo o tempo, aloeado, parvo, alleo de min.

Pasáballe por diante, púñase a carón, quedábame atrás. Nunha de aquelas revoltas de atoutiñado fitoume seguido, longo; sorriu e díxolle algo á dona, que tamén me considerou, con moito aquel, ó traveso dos anteollos de mau, como animándome a lles falar. Pro non lles falei e funme quedando atrás.

No vidro do trinque dun comercio, boteime unha ollada e vinme bo mozo (se non fora tan fraco) cos pantalós longos, a chaqueta cazadora, a gorra escocesa, as botinas amarelas, todo novo.

Collín azos e acadeinas unha vece máis. Pro non me voltaron a mirar, tanto como pasei e repasei, até que, avergoñado e raiboso, funme quedando após.

Na rúa da Paz, cruzáronse con uns silbantes, xa maores (os da tenda de Bobillo i outros), que se deron de cóbado, como coñeándose delas, e non sei que lles dixeron ó pasar que se puxeron seriosas e buliron o paso.

Entraron na catedral, ateigada de xente, e sortiron de contado. Na praza da Verdura, detivéronse nos postos onde venden as olas i os cazolos de gis que fan en Leñoá. Tamén se pararon nos latoeiros da rúa das Tendas, nos afiadores e parafuseiros da Praza Maor, nos zapateiros de banquilla da Fonte Nova, i asimade nos degraos da fonte, onde venden os queixos de teta i as manteigas frescas en folliñas de repolo.

Arreparaban en todo o que non era de arreparar; nas casas vellas, nas fechaduras, ferrollos e chamadores das casas vellas; até nas de pallabarro, todas esfoladas, e non lle botaban nin xiquera unha ollada de paso, ós edificios novos dos comerciantes maragatos, erguidos a catro pisos nos seus brancos perpiaños, que eran a fachenda da cibdade.

Metéronse en Santa María la Madre, na Trinidade, en Santa Eufemia e ficaron moito tempo, decorrendo todo moi de vagar. A dona asinaláballe á mociña, chamándolle a atención de non se sabía que: as paredes, os teitos, algús santos (non todos), as lousas do chao…

Co esboirar das bombas (estabamos na eirexa de Santo Domingo) deime conta de que ía a perder a procesión, que me rifarían si non chegaba a tempo pra vela pasar; pasaba propiamente por embaixo das nosas fiestras, i a miña irmá María del Carmen i a miña prima Obdulia, ían vestidas de angelitos. Pero non fun.

Logo subiron a San Francisco, entraron no camposanto. Eu xa non aturaba o calor. Baixaron de novo, metéronse pola Travesía, mercáronlle figos á tía Delfina, no remate da rúa de Alba, colleron pola carretera do Progreso. Dálle que dálle; eu abafado, elas tan campantes…

Pola pouca xente que se vía, deprocateime que xa era hora de xantar, pro non me importou. Seguiron pola carretera, baixaron perto da Ponte Maor, sentáronse nun penedo, quitaron as luvas, refrescaron as maus na iauga do río e puxéronse a debullar os figos, a comelos…

Víanme ben andar por alí, atoutiñado, como un abesouro, pro como si non me visen. Ríanse moito, a rapariga tiraba coíños ó río. Non ollaban pra min, debían de coidar que era un tolo. Eu seguía alleo a min, sentía dentro de min un abraiamento, un longo pasmo, un enlevo doce que nunca sentira, e non era quen pra me desapartar, aínda que me berrasen, aínda que me tirasen pedras. Pro nin me miraban.

Dempois botáronse a andar pola beira do río, i eu, como xa esmorecía de fame, deixeinas ir e voltei prá miña casa. Non vin ren, non sei por onde fim nin como cheguei, e xa me sentía arrepentido de telas deixado.

Estaban, xa de moito, xantando. Rifáronme todos, até os convidados. O meu pai quíxome mandar a comer á cociña, que máis me valera; pro a miña nai dixo que non. Farteime deseguida e non rematei nada do que me puxeron, nin as lambetadas de festa, que decote me somellaban poucas.

En todo o que durou o longo xantar estiven feito unha estoa, amorriñado, respondendo de mal modo. Cando finamos, miña nai chamoume aparte, e preguntoume si estaba doente. Díxenlle que non. Díxome que si quería algunha cousa e díxenlle que ren. O que eu quería era sortir e botarme á rúa. Quería vela, pasarlle de cerco, aínda que non me ollase; vela camiñar, movérese, sentir o arrecendo que desbotaba de si.

No intre da sesta escapei. O sol escachábase nas rúas, a cibdade estaba queda embaixo da soalleira, o calor non deixaba alentar. Non había ninguén, como si todos tivesen fuxido. Nas rúas estreitas saía das tascas cheiro a comida. Eu suaba a me esmorecer, pro seguía avante, dálle que dálle, i ás vegadas atopábame no mesmo logar sin me dare conta, trasleado.

Fun por onde elas estiveran á mañá. As eirexas estaban fechadas, a praza do Trigo, baleira. Collín cara a ponte, baixei o rianzo, senteime no mesmo penedo (alí estaban as pelas dos figos); pouco foi o que puiden acougar. Seguín pola beira do río, anque ben me deprocataba que non andarían por alí.

Voltei á cibdade. A xente desembocaba na carretera con ar de xolda, de romaxe. Ían todos ó alto do Cumial a ver ó aviador, que viñera aquil ano pola primeira vece. Lembreime de que meu pai tiña apalabrado un cesto dos do Mangana, de dous cabalos, pra irmos a velo. A grande ilusión que tivera de víspora, que até me privara do sono, fóraseme de todo e nin fixen mentes de voltar prá casa. Íbanme rifar, pro non me importou nada.

Metinme na xente, ollaba pra todos como un can perdido; entraba no rebumbio, nos empuxós…

Cerco da fonte do Picho, atopei co meu primo Lisardo, que me berrou sin se deter.

—Andan todos a precurarte… A tía está chorando… Vante brear.

Voltei polas rúas soedosas, polas prazas baleiras. Derrubeime nun banco do xardín do Posío. Guindei a chaqueta. Tiña noxo de todo, do traxe enrugado, da camisa suada, das botinas cheias de po, desamalloadas… Non se me ía dos ollos, tan leda, tan levián… ¿Onde andaría?

Dempois de moito cavilar veume a ideia de que tiñan que estar no Cumial. Enrabecheime de que non se me tivese ocurrido denantes… Malia a que as botas novas encetáranme os pés, collín pola carretera de Mariñamansa, coasi á carreira.

Ó chegar perto de Seixalvo, a xente xa viña de volta, rexoubeira como fora. Os riples cheios de mozarría, trouleando, erguendo as botas do viño; os dos coches de aluguer, coa xente máis asosegada, tristeira; os peisanos montados nos burros; moita cristiandá da pé. Ouvín, ó pasar, que o aeroplano erguer erguérase, pro que axiña caíu; que se rachara todo nos piñeiros e que baixaran ó francés ferido, que ficara decolgado nas gallas. Pro tamouco me importou ren.

De lonxe vin o cesto, onde viñan meus pais e meus irmaos. Agacheime, após dun negrillo. Vinos un istante, ó pasaren; miña nai descoorida, meu pai fitando pra todas partes. Tampouco me importou.

Eu seguía ollando, precurando. Cando finou de pasar a enxurrada da xente, peguei a volta, coasi só. Estaba empardecendo cando cheguei ó pobo. Seguín dando voltas. Fíxose escuro. Non aparescín na casa.

Á noite funme ó paseio da Alameda. Alí tería que estar. Alí ía todo o mundo, os da cibdade, os forasteiros, pra veren o fogo de artificio dos portugueses, a iluminación, tamén dos portugueses; a bailar, a beber refrescos e copas, a locir a roupa de estreno.

Andiven os cinco paseios, contrapeándome no camiño da xente pra vela toda. Ollei todas as caras, unha por unha, moitas repetidas. Furguei nos xuntoiros frente ós telderetes de bebidas e lambetadas, nos xogos e rifas, nos rueiros apartados onde se baila ó solto; unha vece, outra…

Só me din por vencido cando botaron as doce bombas do remate. A xente foise indo. Baleirouse todo. Facía fresco, estaba canso e tiña fame. O po íase asentando. Esparexíase o ulido a xente. Escomenzaba a subir do río Barbaña un cheiro a podre. Apagaron a iluminación. Quedaron as farolas de sempre, moito máis morriñentas.

Eu estaba sentado nunha cadeira de ferro, das do municipio, coa rosquilla que encetara e que non podía pasar, nin coa fame que tiña.

Emprincipiaba a sentirse o ruxerruxe das follas, o silencio. Deume sono. Pasou alguén fitándome adispacio. Non soupen quen era nin me importou.

Dalí a pouco, sortiu meu pai darrentes o quiosco da música. Alancou polo paseio central á carreira. Vino chegar sin me mover. Ergueume polo ombreiro e diume dúas lapadas e un couce no cu. Aínda me asegundou con outro cando me botei a andar. Non me doeron. Pro, como endexamais me batera, déronme gañas de chorar. Pro xa denantes de que me batera, tiña gañas de chorar, así que…

Ó outro día falouse delas, no xantar, coas visitas. Agabanciaron a disposición da rapaceta i o señorío da dona; pro dixeron desta, que era un pouco espigota e carallou, que camiñaba con pasadas de home e que fumaba no hotel. Non dixeron máis.

¡Parvo de min, malia a min! ¿Como non pensei en que terían que parar no hotel?

Pedín licencia pra ir a vere os titiriteiros que funcionaban no Campo dos Remedios. Meu pai dixo que non; miña nai dixo que si; e, de tal modo, fun.

Agardei na porta do hotel ó Mazarocas, que o puñeran alí prás festas cun testiño de sorche na cachola e unha chaqueta roxa sin faldras, con tres ringleiras de botós de metal.

Sortiu o rapaz de alí a pouco, a un recado, e pergunteille por elas.

—Fóronse á mañá, no rápido. Díronme isto. Sacou do peto unha presa de realiños de prata e botou a andar.

—¿Fóronse pra onde, besta? ¿Quenes eran?

—Non sei. Falaban estranxeiro, todo estranxeiro —e liscou a correr.

Quedei estantío. Botei a camiñar. Entrei nos títeres. Non vin ren.

Buenos Aires, 1962.

Deixe uma resposta

O seu endereço de email não será publicado. Campos obrigatórios marcados com *