O encalatro

A min dábame moita tristura o asubío do tren. Cando era no bo tempo duraba pouco, pasaba rachando o ar como un paxaro. Pro no tempo das chuvias perdurabres, ía e viña por sóber de nós, arredor de nós, estarricándose, subindo e baixando por enriba dos nubeiros, mergullado nos profundos da terra, rolando polas canles do sangue noso. Era un laído rondo, axordado, ouveado que metía a pena no corazón. Alonxábase, facíase mol, i o tren arrastrábao após de si como un pano longo, como un fumo vagantío, até desaparecer. Entón o silencio debruzábase outravolta en col da cibdá e tornaba a ouvirse máis rexo e seguido o escachar da chuvia nos teitos, i o vomitar dos canos nas lousas das rúas. Con todo, o asubío do tren era como unha escampadela, e cando se deixaba de ouvir somellaba a que chovía máis arreo, con raiba aínda maor.

Dun xeito ou de outro, eu sempre estaba agardando o asubío do tren, aínda sendo triste, como si fose unha carta leda de alguén, como unha nova que chegaba de lonxe, como un aceno que pasaba chamándome, que fuxía de aquela cibdá, de aquela esterqueira, solagada baixo a iauga dos ceios.

E tamén aquela grande casa nosa, tan baleira e sobrante, cos vidros embazados, un braseiriño tan cativo para o poder encher, aquiles irmanciños, como bechos, cheios de sabañós, decote escarramelando os ollos en precura de algo pra manxar; a miña nai esguía, delicada, sempre cuspindo no pano, i o meu pai, cando non tiña pra xogueta, quedándose a maldicer por todo; abafallándonos co fumo do pito; coa capa botada por enriba da camisa, peidorreando estrondoso.

Quizabes de todo isto veu o que me deixase levar por Crisanto, que era un gran troleiro i encalatrador, todos o sabiamos, anque moi serioso de facha, que non se sabía ben cando argallaba ou cando decía verdade; digo o Crisanto, o fillo de dona Quiteria a maragata, que tiña posto de estampas i escapularios a carón da porta da Catedral, na Praza do Trigo.

O Crisanto tiña a ventaxe de ser só, de non ter pai, nin irmaos, nin parentes, coa nai fóra da casa todo o día, polo cuio facía de si o que lle petase sin ter que dar conta a ninguén. Tiña cara de coello, o mesmo bico fendido, e marcas de lamparós no pescozo, i unha alporca aínda viva (decote tiña unha) que lle manaba. Decía que a tiña enriba da arteria, e gabábase de que cando lle chegase á mesma arteria, morrería escoado do sangue que lle salería por alí a borbollós. Era un dos seus xeitos de se gabar; iso, i escaparse da casa cada tanto tempo.

Un día de aquel inverno (era limpo, de grande xiada, gracias a Deus) atopoume quentando as maus no posto da tía Quintás, que mas deixaba quentar no fornelo das castañas; e aínda, ás veces, dábame unha presa das cocidas que se lle esfarelaban, porque todo o mundo sabía a fame que pasabamos.

Eu ía prá escola, i o Crisanto parouse a mercar un pataco delas e como non lle collían nos petos deume algunhas. Logo botoume a mau polo ombreiro e díxome que me faría compaña, i eu díxenlle que se puxese do outro lado porque me daba noxo a alporca que co frío manáballe aínda máis, e limpábaa co dedo e guindaba a materia onde caíse.

Conque botamos a andar comendo as castañas e aproveitando as raxeiriñas do sol mixeirento que daba no cruce das rúas. E foi nesas onde escomenzou o encalatro.

Púxose a decirme que tiña un avó que era home de moita riqueza, que nin sabía canto tiña; que vivía nun grande pazo, con trinta ou corenta de servidume, entre xornaleiros e criados; que nas cociñas e chamineas ardían día e noite torgos de carballos grosos como eixos; que coasi non se erguía da mesa dende o xantar, porque as comidas empalmaban deica a noite, e que só coas sobras, mantiña tres ducias de cas. Díxome que era perto de Barra de Miño e que se chegaba de contado botándose a andar pola vía.

—Estaremos alá todo o día, ó lume, e fartándonos de todo. ¿Imos, Alberte?

—Eu non estou afeito a latar a escola, ¿sabes?

—¿E un día que lle fai?

—A miña nai acoraríase moito, porque di que a escola é a escola, e que non hai que a latar, pra poder ser home o día de mañá. A miña nai dime iso decote, e cando miña nai mo di é que ten razón, porque a miña nai leva sempre razón no que di, ¿sabes?

—Non che vai rifar porque lle vamos traer un par de xamós, chourizos e todo canto poidamos acarrexar, galiñas, queixos… O meu avó dáme de todo, e tamén diñeiro, e irás á parte comigo, que xa sabes que eu…

Eu endexamais lle tiña ouvido falar daquil avó, pro ben podía ser, porque os fillos de solteira sempre teñen parentes misteriosos.

O Crisanto deixaba saír as verbas polo seu fuciquiño acoellado, todas seguidas como si fervesen, póndome as cousas diante coa nidieza de quen está a ollalas, como o que as repite xa canso de as repetir.

E seguiume a falar, a falar sin acougo, cando nos paramos na ponte da Burga a coller de cheio a raxeira, vendo as hortas de embaixo, coa xiada campando nas partes sombrizas, e nas outras a meio derreter, que o sol non podía co ela e quedaba dun día pra outro. E seguiume falando, falando, cando collimos ó revés da escola, carretera adiante, camiño da estación.

—O que máis me amola é que o meu avó faime manxar moito, que eso de ter que apandar cun polo inteiro en cada comida… E dempois as natillas i o arroz con leite, con moita canela… ¿A ti góstache con canela? Ten unha cociñeira de Monforte só prós roscós i as hoxaldres… Pro o que non podo pasar son as lampreias, somellan cobras e saben a lama. Ó mellor a ti goréntanche.

—Nunca as manxei.

—Pro as troitas fritidas, si…

—Tampouco.

Seguía a barallar cando xa iamos pola vía do tren. Il ía ás alancadas, dunha travesa noutra, pro eu tiña as pernas curtas e daba unha pasada na travesa i outra nos seixos, como si coxease.

A pouco andar desapartámonos do río e pronto me vin en terras descoñecidas, cheias de piñeiros, coa xiada ó pé; de lameiros con gado, de viñedos coas cepas estarrecidas i os bacelos nús con algunha folliña vermella tremando no cabo.

O río voltou a aparescer máis adiante e xa non deixamos de velo. Viámolo dende enriba, correndo descontra nós, moi de vagar, cheio, agrisallado; somellábame moito máis vagaroso e triste que o que pasaba polo noso pobo; máis alleo, como si non fose o mesmo. Eu de tanto subir do morrillo ás travesas, cansábame dos pés. Ás veces camiñaba pola verediña que vai a par da vía, pro somellábame que non adiantaba tanto e quedábame lonxe do Crisanto, que ía diante ás alancadas. Cando eu quedaba moi arrecuado, agardábame; pro antes de o acadar, botaba pra diante sin me decir ren: plis, plas, plis, plas, como un boneco de fuelle, dunha travesa á outra. I eisí, fumos andando, andando…

Os montes medraban de arredor i había grandes treitos nos que xa o sol non daba, e a friaxe facía chorar os ollos. Eu levaba os pés quentes, pro as maus tíñaas tullidas, aínda que as levaba entre o pantalón i o cinto.

Facía xa moito que se me arremataran as castañas e comenzaba de sentir fame, endebén non eran as estordegadas que me viñan cando a fame era moita, que me daba con vágados, anque estivera no leito. Xa levabamos moito andar cando lle berrei:

—¿Cando chegamos?

—Xa te avisarei —respondeu sin se voltar. A voce espallouse no ar e púxome medo, porque paresceume que se ouvía detrás de min.

Cando xa non puden máis, senteime nunha vía, pro estaba tan fría que me erguín dun brinco, atal si me mordesen as nádegas.

O Crisanto seguía ás alancadas, anque máis adispacio que de comenzo, i eu íame quedando atrás con mentes de pegar a volta, correndo, cando xa non me vise. Pro non me estrevín porque xa estabamos moi lonxe e púñame medo andar só por tantas terras desconecidas. E seguimos andando, andando…

Dempois dunha revolta da vía, que por alí ía moi sombriza e fonda, por entre uns outos cómaros de sábrego cheios de toxos, fumos saír a un despexo por onde viña o río, grande, acachoado, entre os coiñales, cheo de sol. O sol era ruinzallo e daba de esguello na iauga, pro, con todo, aledaba o mirar.

Na outra banda do río, víanse logares pequenos, esparexidos por unha ribanceira de non moito altor, e dalí baixaban terras de devesa con gado e castiñeiros, e tamén socalcos de viñas mortas. Anque ver non se vía ninguén, aledóuseme a ialma vendo logares i o gado dempois de tanta soedade e rispideza.

Na cima dun de aqueles logares, asentado nun planaltiño, cun muro darredor, sobresaía o corpo dun grande pazo con alcipreses i unha chamineia de pedra tan comprida que de por si era como unha casa pequena. A chamineia botaba un fumo mesto e valente, e dunha beira do pazo escintilaban as fiestras co sol como si houbera lume dentro. As cachoupas da aldeia tamén campaban co seu fumo quedo e baixo que somellaba acochalas no seu quentor.

Aquelo diume moitos azos e andiven un pouco máis depresa, até me axuntar co Crisanto, que se parara fitando pra aló.

—¿Chegamos? ¿É ise o pazo?

—Pode ser e pode non ser… Non me lembro ben.

—¿Como non te lembras? ¿Canto tempo fai que non o ves?

—Hui… dende que era moi novo, que me trouxeron. Pro coido que é ise.

O que máis me acoraba era que non se vise alma viva, nin da nosa banda nin da outra.

—Poderiamos perguntarlle a alguén.

—¿E a quen?

Dalí a pouco albiscamos un home que andaba, aló embaixo, nun relanzo do río, apañando non se sabía que. Estaba lonxe, pro berrándolle moito tería que nos ouvir.

—¿Como se chama o teu avó?

—Como chamar, chamábase. Coido que morreu o ano pasado.

O Crisanto viume o susto na face e seguiu movendo o bico de coello, falando sin se deter, como quen dá unha leición adeprendida.

—Pro a miña avoa é aínda máis boíña, unha santa, ¿sabes? Vai reloucar cando me vexa entrar pola porta. Anda, imos apresa.

—Pro ¿por onde?

—Isto é Barra de Miño. Agora temos que chegar máis adiante.

—¿Moi lonxe?

—Á outra estación, ós Peares, que hai unha ponte, mellor dito dúas. Dempois voltamos pola outra banda, que hai carretera. Nos Peares hai decote xente da miña avoa, que nos levan montados nas bestas; ou si non, hai arrieiros que me conocen dabondo e lévannos no carro.

—¿Están moi lonxe os Peares?

—Outro tanto, ou unha migalla máis.

Viñéronme gañas de chorar só pensando que tiña que seguir, subindo e baixando travesas, outro tanto camiño, e co aquela fame.

—¿Non haberá modo de pasar por eiquí?

—Con que non te botes á iauga…

—Voulle a perguntar ó home.

Pro o home xa ía polo meio do río, remando nunha barca. Esfolei a gorxa a lle berrar, pro non me ouviu… O Crisanto botou a camiñar i eu quedei ollando pra o home. Chegou á outra banda e perdeuse entre os árbores, e todo ficou quedo e calado como si non houbera ninguén no mundo.

O Crisanto xa se vía pequeno, trenqueleando polo meio dos raíles. Tiven medo e boteime a correr detrás dil. O val foise estreitando e pasamos por outros terraplés de sábrego ou de penedos cortados. Algús tiñan silveiras coa xiada sin derreter, i os fiaños da iauga que escoaba pola arxila estaban tamén feitos carambelo e comenzaban a brilar na mourenza. Foi eí cando ouvín o asubío curto, coasi enriba de min, como un trallazo, e aparesceu na revolta un tren pequeno que pasou atal un lóstrego, e perdeuse no cabo da revolta. Eu quedei debruzado, tremando a par da vía, cun cheiro a ferro no narís.

O Crisanto ó ver que non me erguía, voltou por min e axudoume, e cando estiven de pé, desapartouse e botou a andar.

Ó finar a revolta, ollei atrás e xa non se vía ren do pazo, nin das cachoupas, nin do fumo. Diante de nós endireitábase a vía e ollábase, non lonxe, a estación de Barra de Miño.

O Crisanto agardoume denantes de chegar e díxome que non tiñamos que pasar por ela, pro non me dixo por que. Arrodeamos por detrás duns bidueiros e saímos un pouco máis adiante. A par da vía víase algo que fumegaba. Botei a correr i era un moreíña de escoria que emborcara alí a máquina do tren. Metín as maus na boralla até sentir o lume, até sentir que me queimaba. Dempois acrequeñeime e non quería saír de alí.

Voltou o Crisanto e díxome, de mal xenio, que tiñamos que nos apurar pra chegarmos antes de que fose noite. Cando lle ouvín decir «noite» sentín dentro de min todos os acenos do medo e púxenme a andar como si fuxise.

Tremábanme as pernas e doíanme os calcañares. O sol, xa moi baixo, fórase embazando, perdendo lisura, i o ceio íase poñendo coor de chumbo… Sentía os ollos cheios de agullas e palpebrexaba a miúdo pra soster a visión, que me se ía ós poucos. Tamén podía ser a fame. Eu estaba afeito á fame, pro aquela era de outro xeito. Agora non sentía o bandullo remexido pola baleireza nin gañas de trousar, como na miña casa. Era fame de todo o corpo, atal si o tivese todo baleiro, como si todo fose unha tripalla mol i esvaída que renxía por todos os cabos do corpo, como si se me fose a desfacer.

Cando sortimos a outro despexo, xa coasi non se vía. Non eran os meus ollos, era que non se vía, i o sol tíñase posto. Ás nosas costas, os montes esmacelábanse e misturábanse coa grisalla borrallenta. Diante de nós quedaba no ceio un relustro pálido que esmorecía a cada paso. O río pasaba aló embaixo, quedo e calado como queréndose disimular.

Eu camiñaba sin me dar conta, como si fose dormido. Na outra banda escomenzaron de verénse outros logares co fumo deitado encol das cachoupas. No cumio dun deles, nun planaltiño somellante, co mesmo muro, os mesmos alcipreses i a mesma esgrevia chamineia, víase outro pazo en todo somellante ó denanterior, co mesmo fumo subindo direito polo ar. Deume tantos azos a visión que me botei a chorar, debruzado nos seixos da vía.

Cando o Cristanto voltou pra me erguer, xa o pazo desaparecera. Estaba a aldeíña das cachoupas, asolagadas no fumo, pro o pazo non. Pergunteille ó Crisanto e díxome que o deixaramos atrás. Non podía ser porque non nos moveramos de alí, pro non respondín ren.

Levoume coasi carregado, co meu brazo pasado por enriba do carrolo i a mau collida, i aínda que me mollaba a meixela co brume da alporca, que lle manaba máis apegadizo, xa non me daba noxo.

Eu camiñaba cos ollos pechos, acompasando as pasadas co bruído das dil ó tripar nos morrillos. Cando os abría, voltaba a ver o pazo, agora máis de perto e con todas as fiestras acesas.

Ás vegadas esmorecía e deixábame caír. O Crisanto consentíame estar un anaquiño e logo erguíame e seguiamos, sin falarnos, por entre os raíles que aínda apañaban, de non sei onde, un retrinco de brilo, atal si tivesen luce de seu…

Ó chegar ós Peares ouvíase o balbordo do río acachoado que algo me animou. Era noite pecha e non se vía a ninguén na estación nin nas casas. Polo vidro dunha porta víase un home con gorra de galós, lendo a unha luce morrediza. Somelloume que me fitaba un istante por enriba dos papeis.

Acrequeñeime nun banco i o Crisanto sentouse a par de min, tremando de todo o corpo. Eu non tremaba, como si fose de pedra. O Crisanto arrepiado, co bico encollido, nin decía ren nin falaba de precurar quen nos levase. Eu xa non tiña alento pra lle perguntar, nin quería, pra que non voltase a me decir aquelas cousas que non se sabía ben si eran trolas ou malicias de tolitate.

Cando me quixen desengruñar, pra ver si albiscaba algo por alí, deprocateime que non podía, e boteime a chorar. Saíanme seguidas as bágoas como si ardesen, pro ó chegárenme á boca, xa estaban frías. Os pés íanseme perdendo, como cousas que decolgaban de min pro que non eran miñas.

Como saloucaba moito, o Crisanto carregou comigo e metéume na saa de espera. Tampouco alí había ninguén. Cheiraba a carbón de pedra, pro non había lume na estufa; estaba aínda máis fría que a miña mau. O ar tamén estaba frío, pior que o de afora, como si nos tiveramos metido na iauga. Na parede había decolgado un farol moi grande cunha torcida langañosa que pronto se apagou.

Deixoume caír nun banco. Quíxenme deitar e axudoume a recoller as pernas, como si non fosen miñas. Non tiña frío nelas, nin me doían. Era como si dende os xoellos pra abaixo non as tivera.

Escomenzou a abambearse todo e sentín gañas de trousar, pro só me saíu auga e os requechos inteiros dunhas landras que chimparamos vindo pola vía, que foi o único que comeramos.

Íame subindo polas pernas aquil non sentilas, aquil irme ficando sin o corpo: os xoellos, as coxas, as éngoas, dempois ós cóbados, os ombreiros… Non movía a cabeza, o pescozo púxoseme teso…. Sentín que me viña un sono tépedo, velaíño… Por aló enriba, os pazos en ringleira, ó lonxe, moitos, coas fiestras acesas… Os tres asubiando, moitos, máis de cen…

O derradeiro que vin, foi o home da gorra que entraba erguendo un farón, con dous civiles após.

Deixar uma resposta

O seu endereço de email não será publicado. Campos obrigatórios marcados com *